Tôi tin rằng: Trần Đăng Khoa là học trò đặc biệt nhất của nền giáo dục hiện đại Việt Nam. Mới chín, mười tuổi, cái tuổi đang mải chơi với châu chấu, dế mèn, cái tuổi thường có lúc còn dỗi cơm, còn đái dầm mà Trần Đăng Khoa đã được (hay phải) tiếp thu những kiến thức như vậy. Tôi cố hình dung nhiều lần xem các thầy và trò học làm việc với nhau như thế nào. Các giáo sư sẽ dạy như thế nào và học trò Trần Đăng Khoa tiếp thu như thế nào? Cách học này tôi thấy cứ giông giống cách học của các Hoàng tử con Vua thời xưa.

Nhưng Trần Đăng Khoa lúc đó không chỉ là một "Hoàng Tử" mà còn là " Thái Tử", một "thái Tử" của Vương quốc thi ca mà tương lai cậu có thể trở thành Hoàng Đế. Niềm tin vào tương lai thi ca của Trần Đăng Khoa trong người đọc ở các cấp lúc đó là có thật và hoàn toàn trong sáng dẫu không kém phần ngây thơ. Tuy không phải mấy người hiểu được rằng con đường đến với thi ca là một con đường im lặng khổng lồ của khát vọng, của lao động và sáng tạo.

Tôi cũng lại hình dung sự khó xử của các giáo sư danh tiếng chúng ta khi đứng trước một Thần đồng thi ca. Ai lại dạy Chuyền chuyền một, đủ một đôi/ Chuyền chuyền hai, đủ hai đôi… cho một Thần đồng. Nhưng nếu dạy Freud và những vấn đề Phân tâm học thì Thần đồng có hiểu không và có cần thiết không? Hay là dạy cho cậu Chủ nghĩa hiện thực phê phán, hay dạy cho cậu Cái tôi trong Chủ nghĩa làng mạn Pháp, hay dạy cho cậu Luật Hồng Đức v.v…Tôi cứ cảm tưởng chỉ ba ngày là cậu bé Thần đồng này sẽ học hết chữ thầy giống như trong chuyện cổ tích tôi đã đọc đâu đó về một cậu bé thông minh hơn người. Ôi, khó thay. Không hiểu ngày ấy các giáo sư phải vất vả như thế nào và trò cũng phải vất vả như thế nào. Nếu các giáo sư của ta ngày ấy cũng ghi chép những ngày dạy Thần đồng Trần Đăng Khoa như các thầy dạy các Hoàng tử con Vua ngày xưa ở Trung Quốc thì những tư liệu ấy hấp dẫn và quí biết bao.

Thế Trần Đăng Khoa học các giáo sư này trong thời gian bao lâu? Một người bạn nói với tôi là Trần Đăng Khoa chỉ học vào dịp nghỉ hè kiểu như ngày nay người ta theo chương trình Giáo dục từ xa hay là học hàm thụ như trước kia. Còn thì Thần đồng vẫn phải theo học cùng các bạn ở trường, vẫn tham gia giúp gia đình các công việc phù hợp với tuổi, vẫn tham gia phong trào nuôi trâu bò béo và phong trào làm phân xanh mà thuở nhỏ chúng ta đã học trong sách tập đọc những bài thơ như bài " Đi Vàng Về Xanh" chẳng hạn. Chuyện học hành của những người nổi tiếng là chuyện thú vị. Chẳng thế mà tôi còn nhớ có một cuốn sách viết về các nhà văn nổi tiếng ngày nhỏ đi học như thế nào đã được xuất bản. Trần Đăng Khoa đã được dạy như thế nào tôi chẳng biết được bao nhiêu. Tôi chỉ biết bây giờ Thần đồng thi ca Trần Đăng Khoa đã trở thành một nhà văn với cuốn sách gây xôn xao " Chân dung và đối thoại". Còn thơ thì nhà thơ lại chẳng mặn mà mấy nữa.

Nhà thơ Trần Đăng Khoa. Ảnh: VNN

Chính vì tò mò muốn biết người trò "đặc biệt" và những người thấy " danh tiếng" dạy và học ra sao, tôi quyết định tìm các giáo sư đã dạy Trần Đăng Khoa để hỏi chuyện. Tiếc thay, giáo sư Hoàng Tuệ đã thành người thiên cổ. Giáo sư Nguyễn Tài Cẩn đang sống và làm việc ở nước ngoài. Giáo sư Trần Quốc Vương thì không dùng điện thoại di động mà tôi không cũng không sao tìm được điện thoại nhà riêng của ông. Nhưng rất may là tôi có được điện thoại di động của giáo sư Phan Cự Đệ. Khi phóng viên hỏi giáo sư Phan Cự Đệ về việc ông dạy Trần Đăng Khoa thuở nhỏ như thế nào thì giáo sư Phan Cự Đệ "ớ" người ra không hiểu thế nào. Phóng viên phải giải thích về cái "cua" học đặc biệt ấy để ông có thể nhớ lại. Nhưng giáo cư cam đoan là ông chưa bao giờ dạy Trần Đăng Khoa thời nhỏ. Ông cho rằng tôi đã nhầm Trần Đăng Khoa với anh trai nhà thơ là Trần Nhuận Minh. Ông bảo ông chỉ dạy anh trai Trần Đăng Khoa là nhà thơ Trần Nhuận Minh thôi mà là dạy ở trường viết văn Nguyễn Du.

Nói chuyện với giáo sư Phan Cự Đệ xong tôi rất băn khoăn, chẳng lẽ nhàvăn Bảo Ninh nhớ nhầm. Nhầm thế nào được cơ chứ. Chính nhà văn Bảo Ninh còn chạm mặt Thần đồng Trần Đăng Khoa ngay bậc cửa nhà mình cơ mà. Tôi nói chuyện này với một vài người bạn thì một anh bạn đùa : " Cua hộc đặc biệt ấy của Trần Đăng Khoa cứ như là Cua đào tạo tình báo không bằng". Suy đi tính lại, tôi quyết định gọi điện cho nhà thơ Trần Đăng Khoa để trực tiếp hỏi nhà thơ là tốt nhất.

Sau khi nghe tôi nói, nhà thơ Trần Đăng Khoa nói: " Có học hành gì đâu. Họ bia đấy ông ạ". Tôi gặng hỏi: " Ông cố nhớ lại xem". Nhà thơ Trần Đăng Khoa kiên quyết: " Làm gì có chuyện ấy. Có thì tôi quên thế nào được. Nhiều chuyện về tôi là do người ta bịa cả đấy chứ". Nhà thơ Trần Đăng Khoa bảo không có hay có thì cũng không có gì quan trọng. Đúng thế, câu chuyện đi học này cũng chỉ là câu chuyện nhỏ trong nhiều chuyện về cậu bé Thần đồng này. Mới đây, nhà thơ Nguyễn Bùi Vợi có viết một số mẩu chuyện vui về cố thi sỹ Chế Lan Viên, một thành viên trong gia đình thi sỹ họ Chế phản đối vì không đúng sự thật. Thường là quanh một người nổi tiếng như cố thi sỹ Chế Lan Viên hay Thần đồng thơ Trần Đăng Khoa có quá nhiều giai thoại. Nói chung các giai thoại được sáng tác ra là do lòng yêu quí con người đó. Đã là người nổi tiếng trong xã hội thì phải chấp nhận giai thoại dù hay dù dở.

Vậy thì Thần đồng thơ Trần Đăng Khoa có học lớp học đặc biệt ấy không? Đây là một câu chuyện hay về một nhà thơ chứ không phải là một vụ án nên tôi cũng không truy tìm sự thật đến cùng. Dù không phải thế thì câu chuyện cũng cho chúng ta thấy một điều quan trọng là : đối với các tài năng trẻ thì những người có trách nhiệm cần có kế hoạch bồi dưỡng lâu dài và tạo điều kiện cho tài năng đó phát triển một cách tốt nhất. Nếu không được bồi dưỡng và nếu sự bồi dưỡng không đúng sẽ dễ dàng biến một tài năng thành một người như hàng triệu người bình thường khác.

Vương Thảo