VIETIMES

TS Nguyễn Văn Vịnh: Có nhiều cách tiếp cận, nhiều logic, chẳng hạn logic của vật lý là Physiologic, logic của sinh vật học là Biologic, còn có nhiều môn khoa học khác đều được gắn theo từ logic, hơn nữa là logos.

Nguyễn Hoàng Đức: Theo tôi không có logic theo nhiều ngành, chỉ có một logic chung, chẳng hạn chúng ta buộc phải chấp nhận logic toán học A = A và Z = Z. Như vậy càng không bao giờ có logic của anh, logic của tôi. Chúng ta chỉ có một logic chung, tất cả các môn khoa học cũng đều phải dựa trên logic chung đó, chẳng hạn logic căn bản là: Phép đồng nhất A = A, phép khử tam A là A, B là B, và không có cái C vừa là A vừa là B. Cũng không thể có logic của anh và của tôi. Nếu tôi cùng chơi một môn với anh tú lơ khơ hoặc bóng bàn chẳng hạn, chúng ta không thể có hai cách chơi (1 luật chơi).

Nguyễn Linh Khiếu: Bây giờ mà còn nói A với A nghe cổ điển và chậm tiến lắm.

Nguyễn Văn Vịnh: Ông nói cái logic đó hình thức.

Nguyễn Hoàng Đức: Mọi logic đều là logic formelle. Logic hình thức cả, bởi vì trên đời không có gì hiện diện, sờ được, thấy được có tên là logic. Logic chỉ là mạch vữa siêu hình ở trong tinh thần.

Nguyễn Văn Vịnh: Nếu chúng ta hiểu các logic là những phương pháp tiếp cận thế giới, được hiểu là khái niệm rộng nhất, thì luôn luôn tồn tại những logic, những cách tiếp cận khác nhau. Không có một logic nào đủ lớn để mô tả thế giới

Nguyễn Hoàng Đức: Logic không bao giờ tham vọng mô tả thế giới mà nó chỉ là một đường đi, một lý thuyết nào đó, cho cá nhân tiếp cận vào thế giới vô tận, con người là hữu hạn, vũ trụ là vô hạn.
Con người bất khả lý giải the giới toàn thể, người ta chỉ đưa ra cách nhìn, cách lý giải của mình về the giới. Nhưng muốn để người khác hiểu chúng ta buộc phải dùng đến thước đo chung, cái nhìn chung, và logic chung. Người ta có thể phát sỉnh ra những phương pháp mới của logic, nhưng đó là nới rộng logic chung, nhưng thế giới chưa từng có, tôi nhắc lại, và tôi thách thức, chưa hề có cái gọi là logic mới, logic chuyên ngành cục bộ, hay khác biệt.

Nguyễn Linh Khiếu: Triết gia Nguyễn Hoàng Đức nói có nhiều điểm hợp lý, đúng là nhiều cách tiếp cận nhưng chỉ có 1 con đường, nhưng để đến mục tiêu có nhiều cách tiếp cận khác nhau. Và mỗi cách tiếp cận đó tuân theo logic nội tại của nó. Triết Gia Đức đã trừu tượng hóa đến mức quá nghèo và đây là câu chuyện mà nhiều thế kỷ trước người ta đã làm. Toi cho rằng triết gia Đức cần có 1 cái nhìn khác hơn.

Nguyễn Hoàng Đức: Cái anh gọi là logic nội tại, là logic cá nhân hay logic phổ quát?

Nguyễn Linh Khiếu: Mọi logic đều là cụ thể của từng hệ thống, từng cá nhân, không có logic phổ quát tồn tại ngoài đời sống, cái đó trong tư duy, đặc biệt chỉ có trong đầu triết gia Đức.

Nguyễn Hoàng Đức: Tôi luôn luôn chỉ nói chuyện phổ quát, nói chuyện về giá trị riêng tôi chỉ coi là chuyện trong bếp, và không định nói thêm gì nữa.

Nguyễn Linh Khiếu: Tôi nghĩ rằng Triết gia Đức là một người rất thành công khi ông nói những điều ở trong đầu ông, tiếc rằng nó không liên quan gì đến đời sống, và tôi nghĩ ông đã trở thành triết gia vì lẽ đó. Tôi nghĩ tôi vẫn coi ông là một triết gia đáng kính.

Nguyễn Hoàng Đức: Cám ơn ông.

Nguyễn Văn Vịnh: Việc ông Đức thừa nhận có hơn 1 logic đã chính là sự thất bại cho 1 tranh luận về logic. Khi tôi nói: có nhiều logic trong cách tiếp cận thế giới, điều này có nghĩa, không có 1 logic tuyệt đối, ở câu trả lời trên của ông đã là 1 sự tự phủ nhận, ông nên xem lại logic là cái gì?

Nguyễn Hoàng Đức: Tôi nhắc lại và nếu không y nguyên thi là khẳng nhận xuyên suốt cuối cùng duy nhất của tôi: chỉ có logic hình thức và logic đó buộc phải phổ quát, không có logic tuyệt đối, cũng như mọi cái thuộc về con người khong bao giờ tuyệt đối, tôi chỉ tranh luận với ai nếu chung logic phổ quát. Cai gọi là logic riêng tôi coi là trong bếp.

Nguyễn Văn Vịnh: Riêng cách trả lời của ông đã tự phủ nhận mình, khi tôi nói với ông có các logic khác nhau về cách tiếp cận thế giới đã được định nghĩa bằng các mon khoa học cụ thể, như vậy việc đưa ra 1 logic có tính phổ quát, sẽ tồn tại như một lý tưởng lãng mạn. Người ta thường có thói quen cho rằng: chân lý là thực tiễn, thì các logic có chức năng giúp con người tìm kiếm chân lý. Vì vậy mong muốn có một chân lý phổ quát đang tiếp tục là sự bất lực của khoa học, đấy là điều khoa học sẽ còn tồn tại với loài người, và cũng nói thêm luôn các logic sẽ còn tiếp tục xuất hiện.

Nguyễn Hoàng Đức: Tôi xin hỏi ngắn mong ông trả lời ngắn: Ông có chủ trương “Duy” tìm chân lý phổ quát không? và để tìm được nó ông có định dùng logic phổ quát không? hoặc ông “dùng logic cục bộ” hay cá nhân?

Nguyễn Văn Vịnh: Tôi nhắc lại, logic phổ quát luôn luôn tồn tại như ước mơ đáng yêu của khoa học và của loài người.

Nguyễn Hoàng Đức: Ông vẫn trả lời lảng tránh câu hỏi của tôi, ông duy cái gì, dù phổ quát là ước mơ của con người ông có duy nó không? Hoặc ông chọn bất cứ cái gì thực tế hơn?

Nguyễn Văn Vịnh: Cách của ông đáng thương và đáng yêu, và không nhất quán về mặt logic, nếu không có ước mơ, những tham vọng khám phá thì mọi sáng tạo thuộc về ý thức của loài người chỉ để vứt đi. Cái lớn lao nhất của khoa học và không loại trừ cả nghệ thuật là sự tìm kiếm phát hiện, sáng tạo.

Nguyễn Hoàng Đức: Ông vẫn tiếp tục không chịu trả lời câu hỏi của tôi cách trực tiếp, ông duy cái gì? ông chọn cái gì, hay ông chỉ chọn giấc mơ?

Nguyễn Văn Vịnh: Ông Đức đang đi lạc đường.

Nguyễn Linh Khiếu: Đây là 1 cuộc tranh luận rất là thú vị, tôi nghĩ 2 người rất gần nhau, tôi thấy Nguyễn Hoàng Đức có rất nhiều điểm đúng, và tôi nghĩ đó cũng là một điều rất đang trân trọng của Triết gia Đức. Tôi nghĩ có nhiều điểm triết gia Đức và Tiến sĩ Vịnh không gặp nhau. Đó là cơ hội để chúng ta còn gặp gỡ và tranh luận tiếp.

Nguyễn Hoàng Đức: Đây là một buổi nhậu vui vẻ giữa bạn bè. Những “lời nói gió bay” đã được “bút sa gà chết” mọi người đều phải có trách nhiệm về lời nói của mình, tôi xin ghi chép và công khai bài này, để mọi người cùng tham dự.

Nguyễn Văn Vịnh: Ông nói chỉ có 1 lo gic, tôi nói có nhiều logic, bản thân sự trả lời của ông Đức là có nhiều logic.

Nguyễn Hoàng Đức: Tôi tự thấy mình không nói nhiều logic.

Xin cảm ơn tất cả những ai đã dành thời gian ngó vào cuộc đối thoại này.

Hà Nội, ngày 18/12/2009

Nguyễn Hoàng Đức ghi chép