|
>> Thảm họa dịch thuật: Truy lùng những kẻ “giết chữ” giấu mặt! (Phần I)
>> "Đối chiếu": Việc đơn giản nhưng không dễ với các biên tập viên
 |
|
Ông Nguyễn Phan Hách
|
Ông Nguyễn Phan Hách (NPH): Tổng số sách của Nhà xuất bản Hội Nhà văn là 600 cuốn/ 1 năm gồm: tiểu thuyết, truyện ngắn, bút ký, thơ… trong đó số sách dịch chiếm 1/3, trên dưới 200 cuốn. Tùy từng thời, có thời kỳ rất hưng thịnh đem lại lợi nhuận cho Nhà xuất bản. Sau thời kỳ công ước Bern, tình hình xuất bản khó khăn sa sút đến 1 năm. Nhưng đến nay, việc mua bản quyền bắt đầu có hiệu quả do Nhà xuất bản kết hợp nhiều công ty truyền thông, nhà sách, những trung tâm xuất bản lớn. Sách dịch đem đến 40% lợi nhuận cho cơ quan.
Phóng viên (PV): Mỗi năm làm tới 200 cuốn sách dịch nhưng phòng Văn học nước ngoài (VHNN) chỉ có hai biên tập viên. Mỗi biên tập viên sẽ phải làm 100 cuốn/1 năm, 2 cuốn/1 tuần, mỗi cuốn dài hàng trăm trang. Ông có thể lý giải làm sao giải quyết 200 cuốn sách với thời gian và số lượng người như thế nhưng chất lượng vẫn đảm bảo?
NPH: Tôi thuê một số nhà văn, dịch giả, cộng tác viên bên ngoài nên đảm bảo phần nội dung và chất lượng. Nhưng đặc điểm của Nhà xuất bản này là không nhất thiết hai biên tập viên đó làm sách dịch mà tất cả mọi người đều có thể làm sách dịch. Việc phân chia phòng Văn học trong nước, Văn học nước ngoài, Lý luận phê bình… chỉ là tương đối.
 |
|
Các biên tập viên có đọc hết sách do... mình biên tập?
|
PV: Chất lượng cuốn sách sẽ không thể đảm bảo nếu cho một người “mù ngoại ngữ” biên tập. Bởi vì, một trong những điều kiện sơ đẳng của biên tập viên là phải biết, chưa nói đến giỏi, ngoại ngữ để đối chiếu những đoạn “không logic” với bản gốc. Ông có đảm bảo chất lượng với sự “phân chia” như vậy?
NPH: Nói họ không biết là không đúng. Họ có biết nhưng không có đầu có đũa. Ví dụ như ông Vương Trí Nhàn, ông Lại Nguyên Ân cũng biết một chút về tiếng Nga nhưng chủ yếu là biên tập phần tiếng Việt và nội dung sai, đúng của tác phẩm… Không thể nào cứ 2 cộng 2 là 4. Việc đối chiếu nguyên bản là do những người trong phòng Văn học nước ngoài và những công ty văn hóa làm. Còn những người khác trong Nhà xuất bản chỉ là một phần. Trường hợp khó khăn quá thì phải thuê ngoài.
PV: Khi thuê người bên ngoài chi phí làm sách sẽ bị đội?
NPH: Đương nhiên. Ví dụ phải mất 10% chỉnh lý, hiệu đính. Đó là thực tế.
PV: Ông có đảm bảo với những cuốn sách dịch quá khó trong một thời gian rất ngắn, chất lượng biên tập, hiệu đính sẽ tốt?
NPH: Tôi cho rằng chất lượng sách dịch chủ yếu ở dịch giả chứ không phải đội ngũ chỉnh lý. Ví dụ loạt sách của Trung tâm Văn hóa Pháp, họ có đội ngũ dịch thuật, biên tập riêng. Nhiều khi phía Pháp ấn định phải thông qua những dịch giả này mới đồng ý bản dịch này. Những cuốn sách làm với Pháp vì thế rất bảo đảm. Hợp tác Nhã Nam thì Nhã Nam chịu trách nhiệm chính với bản dịch. Họ đầu tư thuê những người biên tập giỏi, uy tín. Còn Nhà xuất bản chủ yếu biên tập tiếng Việt xem có sai chính trị, húy kỵ gì không…
PV: Trước kia, biên tập có vai trò rất lớn, thậm chí có quyền phản bác dịch giả, đề nghị Nhà xuất bản không in những bản dịch kém chất lượng. Những người biên tập giỏi tiếng có thể vanh vách đọc nguyên tác. Nói như ông, bây giờ biên tập viên chỉ có nhiệm vụ sửa dấu chấm, dấu phẩy? Nếu vậy, Nhà xuất bản còn cần đến đội ngũ biên tập làm gì? Thay vào đó có thể thuê ngay những học sinh cấp 3 giỏi văn học làm biên tập tiếng Việt?
NPH: Thời bao cấp, Nhà xuất bản này có những người làm sách dịch rất tốt như Bằng Việt, Quang Chiến, Thu Nga… Họ rất thông thạo phần Văn học nước ngoài. Thời kỳ đó chủ yếu là tiếng Nga nên khi nhìn vào đó họ có thể đọc vanh vách và biết ngay bản dịch sai. Nhưng bây giờ biên tập là những nhà văn hóa không còn nữa. Như Nhà xuất bản này là khá chứ các Nhà xuất bản khác thậm chí còn không có…
Do vậy biên tập sẽ nghiêng về kỹ thuật câu, chữ nhiều hơn. Lãnh đạo thì nghiêng về xem nội dung có sai trái gì không. Chất lượng biên tập bây giờ không thể bằng thời bao cấp với những chuyên gia không chỉ có nghề mà còn cả tâm huyết. Nhưng hiện nay, những người có ngoại ngữ không bao giờ dại gì mà chọn nghề biên tập vì thu nhập quá thấp. Ví dụ con dâu tôi dịch một tài liệu tiếng Anh thu nhập gấp chục lần dịch một cuốn sách.
(Còn nữa)
Sơn Khê (VieTimes)
|
